geert-van-der-kolk

Boat School

Thu, 04 Mar 2021 21:12:14 GMT

When we sailed to the Bahamas, the children were eleven and thirteen. They were in school, of course, but in the US education is organized in a unique way. There are no national examinations, there is no Federal oversight or inspection, everything is done at a local level. In addition, there are countless private schools that do not answer to any authority.

Nico and Jana attended the public school. On the advice of the principal I called the County Commissioner and told him we were going away for a while.

"How long?" he asked.

"At least a year," I said.

"And where are you going?"

"First to Florida, then to the Bahamas."

"So you are leaving our county?"

"Yes."

"In that case your children, as far as we’re concerned, don’t exist anymore. When they return, they will have to take an entrance exam to see in which grade they belong.”

In America there is compulsory education, but kids don’t actually have to attend a school. You can teach your children at home and if you choose to do so, you are not an exception. There are an estimated 1.5 million children in 'home school.' Most come from strict religious families, who consider public school to be ungodly and have no money for a private alternative. But the 'home school' is also a solution for sailors with school-age children.

If you are not a teacher yourself, the idea that you have to teach your own children is a bit intimidating, but in practice organizing a boat school is not so hard. Any decent bookstore has a shelf full of self-study guides for people preparing for high school equivalency certificates and entrance exams. The topics range from algebra to Hebrew and biology to American history. Each chapter concludes with a test. All I had to do was cut out the answers, which were in the back of the books, and check Jana and Nico’s test results.

The great thing about a boat school is that apart from required topics like English and math, you can teach whatever you want. We studied every fish, clam and lobster we caught, delved into dolphin identification in Florida, space travel as we sailed past the Kennedy Space Center on Cape Canaveral and saw a space shuttle take off, the natural history of sharks and mangroves, and the geology of the Bahamas. Over dinner we read The Adventures of Huckleberry Finn, Macbeth, the Odyssey, the good books of the Bible (Genesis, Samuel, Marc) and Robert Graves' The Use and Abuse of the English Language.

We had a simple arrangement: school starts early in the morning. When we are at sea and the weather is a bit rough, you don't have to study. On the other hand, we’re abolishing the weekend. You do three mandatory chapters every day. Then you are free.

The children worked in the cabin without our supervision. They were always ready in two and a half to three hours. Then they disappeared with the dinghy. They went to the beach, or snorkeled and fished with our Hawaiian sling, a trident that you launch with a thick elastic. When they met other boat children - which was the case on almost every island in the Bahamas - we didn't see them again until evening.

We checked the tests and the essays. It all looked pretty good, but we also wanted to know what the children thought of our boat school. So we held an evaluation. They only had one request: more independence.

"When I'm in a real algebra mood," Nico said, "I want to continue with it, and not switch to English after one chapter."

"We know exactly how many chapters there are in each book," Jana said. 'We can calculate ourselves how much we need to do to be ready at the end of the year.'

From that day on, they made their own schedule, which they handed in to us every morning on a piece of paper.

When the children returned to their old school they had to take an entrance exam. The results were devastating, for the school. Although Jana and Nico had spent less than half the time on schoolwork than their classmates, they both could skip a year in algebra, Jana also in French, and Nico didn’t have to do any geometry anymore.

They also learned things during their year on the boat that are not on the curriculum of any school and may not be terribly useful in later life: sailing an old yacht, fishing in the Gulf Stream, docking with a crosswind, changing the oil of a diesel engine, anchoring in water with shifting tidal currents, messing with epoxy, charting a course with dividers and parallel rulers. But they have also experienced the independence and freedom that are the essence of a long sailing cruise.

My Story

Mon, 01 Mar 2021 21:34:19 GMT

In the autumn of 1980 I traveled by train from Holland via Osnabrück and Hanover to East Berlin. I was twenty-six at the time. On the way I read "The Berlin Stories" by the English writer Christopher Isherwood, who was riding the same rails exactly fifty years earlier, when he was twenty-six.

I knew nothing about Isherwood at the time, and had even missed the film 'Cabaret', which is inspired by the stories. I had gotten the book at the station in Utrecht, as a gift from a friend, and when I crossed the border at Oldenzaal, I read how Isherwood's alter ego crossed the same border on the way to a large, dangerous city and romantic adventures.

I went to Berlin to do historical research in an East German archive. I also lived for six months in the communist part of the city, which at the time looked much more than the Western side, like Isherwood's Berlin from the 1930s. Traveling on the rattling S-Bahn and strolling through dilapidated neighborhoods like Prenzlauer Berg, it took little effort to imagine the modern equivalents of Isherwood's landlady Miss Schoeder, or the charming con man Mr. Norris, and the faileded femme fatale Sally Bowles. Because Isherwood had drawn me so smoothly, without my noticing, into his grotesque world, it seemed very natural to me that I would meet similar figures. And could write about it. That was the most important revelation: that you can write with humor and empathy about unimportant people, a stranger you meet on the train (Mr. Norris), your landlord (Miss Schoeder), an accidental acquaintance (Sally.) In history. (my profession at the time) they don't play a role, but if you write about them well, like Isherwood, they live much longer than the average dissertation.

I am deeply indebted to Isherwood. My very first short story 'The house at the Kollwitzplatz' (Maatstaf, 1982) and my first novel 'Käte Jahn' (1991) are directly inspired by his work and take place in the demi-monde of communism. If I had known anything about Isherwood's life, or had read his autobiography 'Christopher and his kind', it would probably all have turned out very differently.

I literally believed Isherwood when he wrote, 'I am a camera with its shutter open, quite passive.' I spontaneously fell in love with the idea of the stranger, the distant observer who only gets involved, against his will, when disaster strikes. Isherwood spontaneously fell in love with boys. In the autobiography he writes: 'Berlin meant boys.' He led a very active sex and love life, sometimes together with his friend the poet Wystan Auden, but in the 1930s he could not write about it honestly, or maybe I should say, literally. So he came up with a very curious alter ego, an almost abstract, asexual figure, so passive that he really consists only of the witty things he says in conversation. In 'On Ruegen Island', about a beach vacation with his very young boyfriend Otto, he even splits himself in two, which made the story completely incomprehensible to me.

Did I misunderstand 'The Berlin Stories' the time I read the book? Without a doubt. It seems to me a perfect example of 'misreading', a term the American critic Harold Bloom uses to analyze the mechanics of a literary tradition. All writers start out by imitating predecessors they admire, but they read those predecessors without realizing it in a personal, "wrong" way. Only through 'misreading' can they, if they are good, rise above the influence of those predecessors.

This may sound like a plea against reading (and writing) biographies, but it is not meant to be. It was a stupid and happy coincidence that I was cluweless while traaveling on the train with Isherwood at an important moment in my life. Since then I have read everything by and about Isherwood, and learned a lot from it. Particularly instructive is his lifelong struggle with the ‘I', the first person narrator. It is a cliché that all literature is autobiographical, but for Isherwood it is true with a vengeance. He wrote his first autobiography when he was only thirty-four (Lions and shadows, 1938), and used the same material in the more candid novel 'Down there on a visit' (1962). His other novels (Prater Violet, 1945, and A Single Man, 1964) are also barely concealed chapters of his own life. He kept a very detailed diary for nearly sixty years, and in the end redid the autobiography on a large scale (Christopher and his kind, 1977). In the last autobiography, in an almost desperate attempt to tell all those different versions of his life apart, he wrote about himself in third person. The aforementioned quote is in full: 'For Christopher, Berlin meant boys'.

I've been writing exclusively fiction for years now and know that if your narrator is not a fictional character, you will inevitably get yourself into trouble. I think this explains why 'The Berlin Stories' is Isherwood's best and most widely read book. The constraints of the time prevented him from writing about his own experience, and he had to come up with a narrator. This figure, the mysterious, passive observer who does not reveal anything about himself, and whom you nevertheless eagerly follow to the seamy side of Berlin, is Isherwood's most original and intriguing creation.

Bootschool

Mon, 08 Feb 2021 11:19:39 GMT

Toen we naar de Bahama's zeilden waren de kinderen elf en dertien. Ze zaten natuurlijk gewoon op school, maar in Amerika is het onderwijs op een unieke manier geregeld. Landelijke examens bestaan niet, er is geen ministerie dat toezicht houdt, alles gebeurt op plaatselijk niveau. Er zijn bovendien talloze particuliere scholen die zich van geen enkele inspectie iets aantrekken.

Nico en Jana zaten op de openbare gemeenteschool. Op advies van de directeur belde ik het kantoor van de wethouder en vertelde dat we een tijdje weg gingen.

'Hoe lang?' vroeg hij.
'Minstens een jaar,' zei ik.
'En waar gaat u naar toe?'
'Eerst naar Florida, en dan naar de Bahama's.'
'Dus u verlaat onze gemeente?'
'Ja.'

'In dat geval bestaan wat ons betreft uw kinderen niet meer. Als ze terugkomen zullen ze een toelatingsexamen moeten doen om te kijken in welke klas ze thuishoren.'
Er is in Amerika wel leer-, maar geen schoolplicht. Je mag je kinderen rustig thuis lesgeven en als je daarvoor kiest, ben je geen uitzondering. Er zitten naar schatting anderhalf miljoen kinderen op 'home school.' De meesten komen uit streng religieuze gezinnen, die de openbare school goddeloos vinden en geen geld hebben voor een particulier alternatief. Maar de 'home school' is ook een uitkomst voor zeilers met schoolgaande kinderen.
Als je zelf geen onderwijzer bent is het idee dat je je eigen kinderen les moet geven een beetje intimiderend, maar in de praktijk valt het organiseren van een bootschool enorm mee. Elke fatsoenlijke boekwinkel heeft een kast vol zelfstudie-gidsen voor mensen die zich op eigen houtje voorbereiden op staats- en toelatingsexamens. De onderwerpen variëren van algebra tot Hebreeuws en biologie tot vaderlandse geschiedenis. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een test. Het enige dat ik hoefde te doen was de antwoorden, die achterin stonden, eruit knippen en de proefwerken nakijken.
Het mooie van een bootschool is dat je afgezien van verplichte nummers zoals talen en wiskunde, kunt onderwijzen wat je wilt. Wij bestudeerden elke vis, schelp en kreeft die we vingen, verdiepten ons in de identificatie van dolfijnen in Florida, de ruimtevaart toen we langs het Kennedy Space Center op Cape Canaveral zeilden en een space shuttle zagen opstijgen, de natuurlijke historie van haaien en mangroven, de geologie van de Bahama's, en tijdens het avondeten lazen we De avonturen van Huckleberry Finn, Macbeth, de Odyssee, de goede boeken van de Bijbel (Genesis, Samuël, Marcus) en Robert Graves' The Use and Abuse of the English Language.
We hadden een eenvoudige afspraak: school begint 's morgens vroeg. Als we op zee zijn en het is een beetje zwaar weer, hoef je niet te studeren. Aan de andere kant schaffen we het weekend af. Je doet elke dag drie verplichte hoofdstukken. Daarna ben je vrij.
De kinderen werkten in de kajuit zonder toezicht van ons. Ze waren altijd in twee en een half à drie uur klaar. Daarna verdwenen ze in de dinghy. Ze gingen naar het strand, of snorkelen en vissen met onze Hawaiian sling, een drietand die je met een dik elastiek afschiet. Als ze andere bootkinderen ontmoetten - en dat was in de Bahama's bijna op elk eiland het geval - zagen we ze pas tegen de avond terug.
Wij keken de proefwerken en de opstellen na. Het zag er allemaal redelijk goed uit, maar we wilden ook weten wat de kinderen zelf van onze bootschool vonden. Dus hielden we een evaluatie. Ze hadden maar één verzoek: meer zelfstandigheid.
'Als ik in een echte algebra-bui ben,' zei Nico, 'wil ik er mee doorgaan, en niet na één hoofdstuk overstappen naar Engels.'
'We weten precies hoeveel hoofdstukken er in elk boek staan,' zei Jana. 'We kunnen zelf ook wel uitrekenen hoeveel we moeten doen om aan het eind van het jaar klaar te zijn.'
Vanaf die dag maakten ze hun eigen lesprogramma, dat ze elke morgen op een papiertje bij ons inleverden.
Toen de kinderen terugkwamen op hun oude school moesten ze toelatingsexamen doen. De resultaten waren vernietigend, voor de school. Hoewel Jana en Nico minder dan de helft van de tijd aan schoolwerk hadden besteed dan hun klasgenoten, konden ze allebei een jaar overslaan in algebra, Jana ook in Frans, en Nico hoefde helemaal geen meetkunde meer te doen.
Ze hebben tijdens hun jaar op de boot ook dingen geleerd die op het programma van geen enkele school staan en misschien in hun latere leven niet zo vreselijk nuttig zullen zijn: zeilen op een oude sloep, vissen in de Golfstroom, aanleggen met een dwarswind, olie van een dieselmotor verversen, voor anker gaan in water met wisselende stroming, knoeien met epoxy, een koers bepalen met kaartpasser en parallel-linealen. Maar ze hebben ook de onafhankelijkheid en vrijheid ervaren die de essentie zijn van een lange zeiltocht.

Who dies without debts

Sat, 06 Feb 2021 20:55:41 GMT

'He live here?' the punk asked. 'This is a restaurant.'

'It's the right address ,' I said.

We parked at the bottom of the hill, at the river bank.

'Caddie ain't here,' the punk said.

He had a talent for making superfluous remarks. The parking lot was empty. I straightened my tie and got out of the car. The punk didn't move.

I walked around the swimming pool. A dead squirrel floated in the deep end. I could make out his back and his tail, but his paws and head had dropped under the water's gray surface.

The restaurant stood on an artificial island. It had a high, pointed roof, and the walls were covered with straw mats. It looked like the hut of a tribal chief in Fiji or Samoa. From a distance, it seemed exotic and impressive, but as I got closer, I saw the rotting roof beams, the peeling paint on the window frames, and the cracks in the concrete of the terrace. The place was open, but there was nobody inside, and the bar was dark. The interior was also inspired by the South Pacific, with lots of straw and large wooden statues. The walls were covered with spears and daggers and autographed black and white pictures of 1940's movie stars.

I walked past the empty tables to the window and looked out across the river. The water had the color and sheen of pewter. A red and a green beacon marked the shipping channel, but there was no traffic. I saw only a sailing yacht at a dock on the other side. On my side, about fifty yards downstream, stood a pink house that looked like a small and crumbling Moorish palace. Otherwise, there was nothing to see. A lot of trees and water, but no black Cadillac - the reason why I had come here in the first place.

I had turned around to leave when a door next to the bar suddenly opened. A dark man of medium build approached. He had a full beard and an orange turban.

'I'm terribly sorry,' he said. 'We don't serve lunch today. We're not opening until Happy Hour.'

'Mr. McDermott?' I asked. 'Jack McDermott?'

'No,' the man said. 'My name is Dr. Singh. Pleased to meet you.'

He waited.

'The name is Helms,' I said. 'I’d hoped to find McDermott here.'

'There's nobody here but me,' Dr. Singh said and he smiled.

'I've come to the rights address, haven't I?' I asked and, just for show, pulled a piece of paper out of my inside pocket.

'This is a restaurant, Mr. Helms.'

'Yes, of course. Does McDermott live in the house next door?'

'That's Miss Helen's house!'

I looked at my paper.

'Maybe he gave his address at work.'

'May I ask what is the purpose of your visit?'

'An insurance matter,' I said. 'Strictly routine.'

Technically, that was not a lie. The bank is insured against types like McDermott, and there are so many of them in Maryland that I could make a decent living chasing them, if I didn't have to pay alimony and child support.

Dr. Singh waited for details. I didn't give him any.

'Mr. McDermott worked here for a while,' he said, 'and then resigned.'

'When?'

'A while back.'

'Can you give me his home address?'

'He moved to California.'

'When?'

'A while back. He left a forwarding address.'

Dr. Singh pulled a little address book from his inside pocket and read out a P.O. box number in Pasadena and a zip code.

'I'm terribly sorry I can't offer you anything to eat,' he said. 'But needless to say, I can pour you a drink at the bar.'

I declined his offer, thanked him, and walked out.

The punk had lowered the backrest of his chair. He was stretched out, with his boots on the dashboard and headphones covering his ears. I punched him in the shoulder and started the engine.

'Ever been to California?' I asked.

He took off the headphones.

'What?'

'Our bird got away.'

'Shit.'

We drove back up the hill. The road made wide, easy turns and the houses on both sides were hidden in the woods. There was a gas station at the Route 4 intersection. Out of the shadow of the roof above the pumps, a black Cadillac turned towards us.

'Take a look at that,' the punk said.

I let the Cadillac go ahead. I saw two women. The younger one drove. Her companion was much older and so small that her head barely showed. She was in the back seat, as if she were in taxi or a limousine. The Cadillac veered around us and drove down the hill. The punk looked over his shoulder at the license plate.

'That the one,' he said.

I grabbed my cell phone and called the office.

'Good afternoon,' Janet said. 'Automobile Credit, Inc.'

'Janet? Rick. Can you look up a zip code?'

'Shoot.'

I stuck the phone under my chin, steered with one hand and, with the other, dug into my inside pocket.

'95060.'

'Nine is California, that's easy, and the rest is ... Santa Cruz.'

'Are you sure?'

'I'm old and ugly, but I can read.'

'So he made it up right then and there.'

'What was that?'

'Nothing. Thank you.'

The punk looked at me.

'Are we going to California?' he asked.

'No,' I said. 'We're going out to dinner tonight.'

We didn't go back to the restaurant until 7:30, when it was already dark outside. There was only one car in the parking lot, the black Cadillac. I parked right next to it.

'Give me half an hour,' I said. 'Then you get busy. Do you have your cell?'

The punk nodded, turned around and crawled to the back seat. He stretched out and put on his headphones.

I got out and walked around the Cadillac. The car looked clean. No dents or scratches.

The restaurant was still empty, but the lights were on and behind the bar stood a large black man in a starched white shirt and a red bow tie. At the end of the bar a man sat reading a newspaper. They both looked up in surprise when I came in. There was no sign of Dr. Singh.

'Good evening, sir,' the bartender said. With a dishcloth he wiped a corner of the bar. It looked like he assigned me a spot to sit down. 'What can I get you?'

'What beer do you have on tap?' I asked.

'Nothing on tap today, sir, but we have a big selection of bottled beer.'

He looked in a cooler under the bar.

'Budweiser, for instance?'

'That's fine,' I said. 'And I’d like to eat something, too. Do you have a menu?'

He ignored my question and knocked on a panel behind the bar.

'I'll ask the chef what specials we have tonight.'

'Anjali ain't here yet,' the man at the end of the bar said, the man with the newspaper. He was short and scrawny and spoke with a sharp New York accent.

'I'm not in a hurry,' I said. 'I'm waiting for somebody.'

'So are we,' the New Yorker said. 'We are waiting for the queen.'

'Mick's just kidding,' the bartender said. 'He's famous for making jokes.'

Mick sneered at him and went back to his newspaper. The bartender folded his hands behind his back and stared into space with a blissful smile. I looked out the window. The red and green beacons on the river were lit now and blinked every three seconds.

I heard noises in the back of the restaurant and a moment later the lid of a big pot crashed on a tiled floor. Next, the panel behind the bar opened. A young woman with pitch black hair and a dark face leaned out.

'They're coming,' she said to the bartender. Then she saw me.

'Oh shit, a customer,' she said, and quickly closed the panel.

Mick folded his paper and walked to a piano that stood between the bar and the restaurant. He opened the lid, sat down on the wide bench, and bent and stretched his fingers. For a moment they looked like the tentacles of an octopus. Then he started to play. It sounded so blase and diluted that it took me a while to recognize 'As Times Go By.'

Two blond women came in. The younger one was the driver of the Cadillac. The other woman was very old and wearing a wig. She walked slowly, leaning on the arm of the driver. She wore large sunglasses with rhinestone wings, an exotic blouse (Samoa? Navajo? India?), and pink Capri pants. Her ankles extended from the pants like paper straws.

Dr. Singh followed close behind the women. He immediately came to me.

'Mr. Helms, what an extraordinary surprise! The name was Helms wasn't it? I'm so glad. So glad my memory still works. What a pleasure to see you again. Have you been well looked after? Have you already ordered dinner? Not yet? I'll give instructions to the kitchen right away.'

He trotted off through the door next to the bar. Meanwhile, the women had taken seats at a table near the window. The old one looked at me. I thought so, anyway. It was hard to tell with those sunglasses. She spoke softly to the other woman, who got up and walked to the bar.

'Miss Helen invites you to join her at her table,' she said.

I looked at her in surprise.

'Are you coming?' the woman said.

'It's a very kind offer,' I said, 'but I'm not sure...'

'Of course you remember Miss Helen's starring role in Deadly Rendez-Vous, the famous thriller with Sterling Hayden.'

It took a moment before I realized that she was giving me a briefing, and that the invitation was practically an order. I picked up my beer, came down from the stool, and followed her. When I got to the table at the window, the old woman took off her sunglasses.

'Well, well.' she said. 'I didn't expect such an attractive young man.'

'How do you do?' I said.

'A lot better already. Do sit down. You looked so lonely all by yourself.'

'Actually, I'm waiting for somebody.'

'A woman, I hope.'

'Yes.'

'And she's not your wife.'

I skipped a turn. Miss Helen smiled.

'To meet your wife you don't have to go to a bar. She's waiting at home, like a good wife should.'

The bartender came up with a tray. He brought a cocktail for Miss

Helen and a fresh Budweiser for me. The pianist played on, but it sounded like he could fall asleep at any moment.

'Sterling often made a joke about that,' Miss Helen said. 'He had even more trouble with his wife than I with my husband. By the way, did you know that after Deadly Rendez-Vous , they offered him the role of Tarzan?'

'Tarzan?' I said slowly. 'I really don't remember.'

'Of course not, because he refused. He didn't want to play a stuttering jungle man in leopard-skin shorts. Too bad, really. He had the perfect body for it. That I can assure you on the basis of detailed and lengthy personal observation.'

The old woman winked.

'Sterling was an idealist,' she said. 'And a dreamer. At one point he got so sick of the hypocrisy and corruption in Hollywood, that he sailed away. Literally. To the Marquesas and Tahiti. He was also sick and tired of his wife. That played a role.'

She winked again.

'He really was a dreamer. I went at it in a more practical way. I simply built my own Tahiti right here in Maryland.'

She put the sunglasses back on. Dr. Singh approached, followed by the dark girl from the kitchen. She hailed from the same corner of the world as he, but was much too young to be his wife. Maybe she was his daughter.

'Tonight you can choose our specialty,' Dr. Singh said. 'Grilled rockfish with rice and asparagus.'

'Actually, I'm still waiting for somebody.' I said.

'A rendez-vous,' Miss Helen said.

I looked at my watch.

'It's getting pretty late. I'm not sure...'

My cell phone rang.

'There she is,' Miss Helen said. 'Thank goodness.'

I excused myself, quickly got up and walked to the window. It was the punk.

'I'm ready,' he said.

'What took you so long?'

'Luxury car. Got a lot of wires.'

'I understand.'

'Can I go?'

'Okay. All right.'

'Hold on tight.'

The punk hung up, but I kept holding my phone to my ear. With the other ear I heard the Cadillac start up. The punk pumped the gas with the engine in neutral and the eight big cylinders made such a racket that everybody in the restaurant looked up. The pianist took his fingers off the keys and lifted his hands as if somebody was pointing a gun at him.

The punk turned on the headlights, the halogen fog lamps and the blinking orange alarm signal. This was the high point of his day, and we could all share it through the big windows of the restaurant. He quickly backed up and turned. Then he leaned on the horn and floored the gas pedal. He tore up the hill skidding on the gravel. It flew up and tapped against the shingles and the picture windows of the restaurant.

Dr. Singh, his daughter, the bartender, the pianist and Miss Helen's blond chaperone ran out the door. I stayed put, at the window.

'Will I see you tomorrow, then?' I said into the cold cell phone.

Miss Helen was still at her table.

'But in any case I’ll call you tomorrow,' I said.

Miss Helen took off her sunglasses.

'Okay,' I said. 'But you call me, then.'

I waited a moment. Then I said 'Okay' one more time and put the telephone away in my jacket.

'She's not coming?' Miss Helen said.

'What's going on outside?' I asked.

'How should I know? That's Singh's business. She's not coming?'

'No.'

'Good.'

'Good?'

'Sure. Now you know exactly where you stand. It's worth a lot to get things clear. A woman wants you, or she doesn't. Same goes for men, by the way. That I can assure you from personal experience.'

Dr. Singh and the pianist were the first to come back inside.

'Somebody stole the car,' the pianist said. 'Right from under our goddamn noses.'

'I will call the sheriff right away, Miss Helen,' Dr. Singh said. 'Please do not worry.'

'I don't worry at all,' said Miss Helen. 'I thought it was an ugly monster. It looked like a hearse. And it probably wasn't nearly paid off yet, was it?'

Dr. Singh didn't answer and pulled out his cell phone. I put a ten dollar bill under my beer bottle. It was high time to leave. I didn't personally know every deputy in the county, but the sheriff, their boss, knew me very well. And he held the old-fashioned and impractical opinion that unpaid merchandise, like cars, should be reclaimed through the courts. Civilian procedure, he called it. Whenever we ran into each other, he said he had no use for my cowboy tricks.

I shook Miss Helen's hand. Her fingers were as thin and dry as kindling.

'You're not waiting for your dinner?' she asked.

'I'm really not hungry anymore,' I said. 'Besides, you guys have other things on your mind here.'

'Agh, Singh will take care of everything. He's very good at trouble. Tomorrow he'll have another car. Nicer color, I hope.'

'Did a guy named McDermott work here a while ago? Jack?'

'Oh yes, Jack. Nice boy. Pretty boy, but he left.'

'Why?'

'He wanted to start a new life. He was a dreamer, just like Sterling. He made a bit of a mess of it here in Maryland and borrowed a lot of money. He wanted a break. Start all over again. He was especially stressed out because of those debts. Nonsense, of course, but that's how he was.'

'Nonsense?'

'Of course. Debts you have to learn to live with. I have two mortgages on the house, three on the restaurant and at least twenty credit cards. Singh keeps count. Who dies without debts has not lived.'

'Until we meet again, Miss Helen,' I said. 'It was a pleasure and a privilege.'

She took off her sunglasses one more time.

'So long. What did you say your name was?'

'Helms. Rick Helms.'

'Is that your real name?'

'Yes, naturally.'

'That's not natural at all. Do you know what my real name is?'

'Not Helen?'

'Becky Silverstein, but that was of course totally out of the question in Hollywood. That's why I changed it to Helen Sinclair.'

'So long, Becky Silverstein. I really have to go now.'

'Ciao, darling.'

I quickly walked to my car, threw my jacket on the back seat and drove off. Even before I got to Route 4 two police cruisers came down the hill with flashing lights. I slowed down and got to the side of the road. They sped on down to the river. I got out my cell and called the punk.

'Yeah!' he shouted, but his voice could barely rise above the music.

'You almost inside?' I asked.

'This car has a sound system, man! Listen to this.'

He briefly held his cell next to a loudspeaker.

'You hear it, man?'

'You have to go straight to Bowie. The police are already on the road.'

'Okay, okay, but I'm first going to make a little trip through Upper Marlboro. I got all the windows open, man. I'm blowing everybody off the road with this stereo.'

'You have to go to Bowie right away!'

'Take it easy, man. This is my car now and I got a full tank. I can drive on to California, just like that.'

'Listen,' I said, but he held the phone next to the loudspeaker again and rang off.

I got myself a hamburger and coffee at Denny's on the corner of Routes 4 and 301. Then I drove to the Bowie industrial park. Automobile Credit, Inc. was a chainlink fenced lot between a lumber yard and a mattress warehouse. The office, where Janet did the phone during the day and rustled up deadbeats, was in a trailer. At the back stood about twenty cars, most of them fairly new. The bank would sell them all at auction as soon as the legal i's were dotted.

I opened the trailer, flipped on the lights, and sat down behind my desk. I waited for the punk and the Cadillac. It wouldn’t be a disaster if the police stopped him. The bank would get the car back sooner than if it went through the courts. I'd have to get another punk, but they're as easy to find as cockroaches.

I wasn't worried he'd really hit the road with the Cadillac. He didn't have enough brains, imagination or stamina. So I waited, and while I was waiting I realized that I didn't really care whether the Cadillac came back or not. It was a big, expensive car. My premium would be 1,500 dollars, and I had to pay Janet and the punk, and the rent and alimony and child support. But I actually didn't care. I looked at the wood panelling on the walls of the trailer, and out the window at the chainlink fence, the empty street, and the dark warehouses and storage yards around me. I imagined that the punk came back. I paid him and he went home. I didn't put the Cadillac on my lot, but drove away. To California. Or Florida. Mexico!

It only lasted for a moment. Then I waited till the punk came back. This has happened to me before. Sometimes I think I can't go on. But then I go on.

___________________________

This story was originally published in Dutch in the literary magazine Hollands Maandblad and collected in my book De gekken van Tenakee (The Madmen of Tenakee, 2007).

Naar het Hoge Noorden

Sat, 30 Jan 2021 20:53:21 GMT

Even dachten we dat we in de verte een grote witte stad zagen. We zagen paleizen en kathedralen en herenhuizen met hoge puntdaken, die waren omringd door een muur met glinsterende torens. In werkelijkheid waren het honderden immense ijsbergen die de horizon van noord tot zuid opvulden. Toen we dichterbij kwamen brak de muur van ijs open en tussen de grote bergen lagen velden vol schotsen en kleinere ijsbrokken. We hadden nog tien mijl te gaan tot Ilulissat aan de mond van de Jakobshavn Isfjord, maar konden niet verder. De Isfjord is de grootste gletscher aan de westkust van Groenland en de baarmoeder van alle ijsbergen in de Atlantische Oceaan.

Even We probeerden de rand van het ijsveld te volgen, in de hoop een doorgang te vinden naar de kust. Verschillende keren voeren we een doodlopende inham in en moesten snel rechtsomkeert maken om niet door het ijs te worden ingesloten.

We waren ‘s morgens vroeg uit Aasiaat vertrokken in de hoop de Disko Baai in één dag over te steken, maar het was al lang avond voor we iets vonden dat op bevaarbaar water leek. Het was erg stil tussen de ijsbergen. Er was geen wind en geen deining en nergens een vogel. We hoorden alleen af en toe gekraak en gerommel van vallend ijs, als een grote berg in tweeën brak. We voeren heel langzaam en moesten voortdurend met bootshaken naar het voordek om brokken ijs aan de kant te duwen. De zon schoof urenlang met ons mee op de horizon. Tegen middernacht ging hij even onder, maar het werd niet donker en even later kwam hij al weer op, in het noordnoordoosten. We zagen één ander schip, een houten, helder rood geschilderde vissersboot met een ronde achtersteven. Hij volgde een andere geul door het ijs. Zoals alle Groenlandse schepen was zijn waterlijn beschermd met metalen platen en hij schoot beter op dan wij. Hij botste en beukte tegen het ijs en we zagen hem af en toe als een rood knipperlicht tussen de ijsbergen te voorschijn komen.

De vaargeul naar de haven van Ilulissat is erg smal en vaak door ijsbergen geblokkeerd. De rode vissersboot slaagde er in om binnen te komen, maar wij waren bang dat we opgesloten zouden worden en gingen voor anker in een baai ten noorden van het dorp. De ankerplaats was open naar het zuiden en het westen, maar er was weinig wind en het water was spiegelglad. De ijsbergen van de Disko Baai werken als een immens havenhoofd. Er komt geen golf doorheen. Twee grote bergen waren aan de noordkant van de inham aan de grond gelopen. Om ons heen dreven talloze kleinere stukken ijs die ons af en toe zachtjes aanstootten.

We vielen in slaap zodra we goed en wel voor anker waren en het kacheltje brandde. Toen we wakker werden was al het losse ijs dat om ons heen lag door het tij weggesleept.

We zeilden door de Ata Sont naar de Eqi gletscher op zeventig graden noorderbreedte. We gingen op veilige afstand van de gletscher voor anker en roeiden in de dinghy naar de plek waar in 1950 een Franse expeditie geologisch onderzoek had gedaan. Ze hebben er een hut achtergelaten en een met steenhopen gemarkeerd spoor dat langs de gletscher omhoog leidt naar de grote ijskap die bijna heel Groenland bedekt. De beklimming begon in met mos en licheen bedekte heuvels, die na een paar uur plaats maakten voor een kaal en somber landschap van rotspieken, velden vol losse kiezel, tin-kleurige modder en sneeuw. Het was al avond toen we de ijskap bereikten. We keken verbijsterd naar de golvende, onafzienbare woestijn van grijswit ijs en rilden in de koude wind die onafgebroken over de vijfhonderd kilometer brede ijsvlakte kwam aanwaaien.

Je kunt daar alleen kamperen met speciale uitrusting en die hadden we niet. We moesten terug naar beneden en naar de boot. Het was middernacht, maar niet donker en we waren ook niet moe, hoewel we meer dan twaalf uur over rotsen en ijs hadden geklommen. Het onafgebroken licht gaf ons extra energie. We roeiden terug naar de boot, rond statige ijsbergen die met ons mee leken te draaien, door het vlakke, doodstille water van de Sont, die werd begrensd door drie gletschers en een brede kiezelvallei, onder dunne wolkenstrepen die felrood waren doordat de zon zo laag stond, en we hadden het gevoel dat we voor eeuwig door zouden kunnen gaan.

In werkelijkheid hadden we niet veel tijd meer. We moesten voor de septemberstormen de overtocht onveilig maakten terug zijn in Newfoundland. Maar ik had al heimwee naar het Hoge Noorden voor ik er was vertrokken.

'Olé! zei de man uit Quito

Sat, 23 Jan 2021 23:05:59 GMT

Teresa was na de Fiesta van de heilige Salvador in de stad blijven hangen, meer zomaar dan met opzet, en na een week was haar geld op.
'Ik blijf liever hier,' zei ze. 'Thuis in Gotera is toch geen werk, en het is er zo saai door de oorlog.'
Ze zat op de rand van Antonieta's bed.
'Blijf dan,' zei Antonieta vanuit de douche. Ze waste haar voeten in de wasbak. 'Hoe laat is het? Is het al zo laat? Het water is op.'
'Ik heb geen geld,' zei Teresa. 'Don Berto vroeg gisteren wanneer ik zou betalen, omdat hij ook rekeningen heeft.'
Antonieta kwam uit de douche, in een vuilwit nachthemd. 'Ik wou dat het meer regende, dan hadden we meer water '

'Je kan ook eerder opstaan,' zei Teresa, die haar kleren al had gewassen in de

granieten bak achter het hotel. Nu was het te heet, nu kon je beter rustig aan doen.
Antonieta zette haar stoel op de galerij, in de schaduw van de tweede verdieping. Ze was al over de dertig, en klein, maar niet dik. Ze heeft toch twee kinderen, dacht Teresa. Die waren allebei in Californië.
'Berto is heel precies,' zei Antonieta lachend. 'En jij bent te jong voor hem.'
'Ik heb honger,' zei Teresa. 'Jij ook? En wil je ook sigaretten?'

Teresa liep de trap af naar de hal. Don Berto was er al. Hij zat achter de balie en las de krant.
'Goedemorgen, Don Berto,' zei Teresa.
'Is Antonieta al op?' vroeg Don Berto.
'O ja,' zei Teresa terwijl ze naar buiten liep.
Don Berto legde zijn bril op de krant en zijn handen plat op de balie. Hij leunde voorover en duwde zich van zijn stoel. Hij was zwaar en zuchtte. Hij hees zijn broek over zijn buik en klom naar boven.
'Hallo,' zei Antonieta.
Ze liep haar kamer in en trok haar nachthemd op tot haar middel en ging voorover op haar bed liggen. Don Berto deed de deur achter zich dicht en Antonieta dacht aan haar kinderen in Californië en dat ze honger had en ze hoopte dat Teresa niet te lang weg zou blijven.

Teresa wachtte op de bank in de hal. Ze had een zak met warme pupusas op haar schoot. Een man met korte beentjes stond aan de balie en las Don Berto's krant. Teresa wist wie hij was: een zakenman uit Quito, maar veel kon het niet voorstellen, anders woonde hij niet in het hotel. De man keek over zijn schouder en grijnsde en trok met zijn rechteroog. Teresa keek naar buiten.
'Je vriendin is aardiger,' zei de man.
Don Berto kwam de trap af en zuchtte. Hij knikte naar de man uit Quito. Teresa pakte een fles water uit de ijskast en ging met de pupusas in haar andere hand de trap op. Antonieta zat op haar stoel op de galerij.
'Is die man uit Quito bij je geweest?' vroeg Teresa.
'O ja,' zei Antonieta lachend. 'Hij gaat voor zaken naar Mexico, zegt hij, maar hij moet hier eerst op zijn vrouw wachten. Want ze gaan samen. Hij is niet kwaad. Als je twintig colón wilt verdienen - hij wil elke dag, net als Berto.'
Na de pupusas en een sigaret werd het ook op de galerij te heet. Teresa ging naar beneden voor nieuw water. Don Berto lag op de bank te slapen. De man uit Quito was verdwenen. Teresa haalde nog een sigaret bij Antonieta en ging naar haar eigen kamer. M'n was, dacht ze en liep terug en ze haalde haar kleren van de lijn over de parkeerplaats achter het hotel. De zon brandde op haar hoofd en haar schouders. Ze kwam hijgend en klam van de hitte boven. Ze trok haar shirt en jeans uit en draaide de kraan van de wasbak open, maar er was geen water. Ze ging op haar bed liggen en zweette.

Vroeg in de avond werd er geklopt. Teresa stond op, liep naar de wasbak - geen water - en kleedde zich aan.
'Heb je geen honger?' vroeg de man uit Quito.
'Ja,' zei Teresa.
Er was niemand in de hal. Don Berto was al naar huis, maar de nachtportier, Santiago, was er nog niet. Op straat was het nog steeds heet, hoewel de zon al achter de bergen was.
'Ik hoop dat we wat regen krijgen vannacht,' zei de man.
'In augustus regent het elke nacht,' zei Teresa.
In de pupusería was het benauwd. De man uit Quito bestelde dubbele porties met kaas en bonen, en bier.
'Waar kom je vandaan?' vroeg hij.
'Uit het oosten, Gotera,' zei Teresa.
'Maar daar is de oorlog. Ben je daarom hier?'
'De oorlog stelt niets voor,' zei Teresa. 'Het leger zijn lafaards die te bang zijn om de stad uit te gaan.'
'En jij bent niet bang?'
'Voor de muchachos ? Dat zijn mijn vrienden.'
'En Antonieta is je vriendin.'
'Ja, natuurlijk,' zei Teresa verbaasd.
'Weet je dat Antonieta Don Berto bij zich laat komen om niet voor haar kamer te betalen?'
'Nou en?' zei Teresa. 'Ze doen wat voor elkaar.'
Zodra ze buiten stonden begon het te regenen en terug in het hotel waren ze drijfnat. Santiago zat achter de balie en grijnsde naar de man uit Quito. Teresa liep naar boven voor droge kleren, maar de man kwam achter haar aan. Hij bleef in de deuropening staan en keek naar haar borsten.
'En wil jij wat voor mij doen?' vroeg hij
'Wat bedoel je?' zei Teresa en ze draaide zich om.
De man kwam de kamer in, een hand diep in zijn broekzak en de andere legde hij op Teresa's heup.
'Wil je niet twintig colón verdienen?' vroeg hij.
'Nee, bedankt. Ik heb geld,' zei Teresa en ze stapte opzij.
De man uit Quito schudde zijn hoofd en liep de kamer uit. Teresa draaide de deur op slot, trok haar natte kleren uit en waste zich, want er was nu water door de regen.

De man uit Quito liep terug naar de hal.
'Wat is er aan de hand?' vroeg Santiago.
'Ja, wat is er aan de hand,' zei de man. 'Die uit Gotera is toch een putita , of niet?'
'Maar natuurlijk, man,' zei Santiago. 'Het zijn allemaal putitas hier.'
Santiago was dronken. Hij was al dronken, elke avond, als hij van Don Berto overnam. Hij woonde in de hal en sliep op de bank. 'S nachts moest je zeker vijf keer bellen voor hij opendeed, maar hij was nooit boos. Dat lukte hem niet meer. Santiago had een broer die in East Brunswick, New Jersey woonde. Dat is praktisch in New York City, had de broer geschreven. Hij had ook geschreven dat hij in een garage werkte en zelf een auto had, en een vrouw, en dat hij gelukkig was. Dat had Santiago hem nooit vergeven.
De man uit Quito pakte een fles water uit de ijskast en ging naar zijn kamer. Santiago wachtte vijf minuten, deed de voordeur op slot en liep naar boven en klopte bij Teresa.
'Ik ben 't, Santiago,' zei hij.
Teresa schoot in haar kleren, die nog nat waren.
'Wat is er?' vroeg ze.
Santiago grijnsde en ging op de rand van haar bed zitten. Teresa bleef in de deuropening staan.
'Don Berto maakt problemen,' zei hij, 'omdat je je kamer nog niet betaald hebt.'
'Maar ik krijg geld, volgende week,' zei Teresa. 'En bovendien, er zijn zat kamers vrij.'
'Don Berto zegt dat hij een zakenman is.'
'Ik kan ook werken,' zei Teresa. 'Wassen, en schoonmaken.'
Santiago zweeg en keek naar haar borsten en haar buik. Teresa rilde, van de natte kleren en de tocht door de open deur.
'Ik zal met Don Berto praten,' zei Santiago, 'maar alleen als je mijn vriendin bent.'
Hij stond op, lichtte zijn linker hiel van de vloer en schudde zijn kloten in zijn hand.

Teresa stond vroeg op, om Don Berto voor te zijn. Ze ging eerst naar de centrale bananen markt voor ontbijt, en daarna naar de overkant van de rivier, waar de vluchtelingen woonden in huizen van golfplaat, karton en oud hout. De meesten waren vrouwen die pupusas bakten op houtskool vuurtjes terwijl hun kinderen voetbalden in het stof. Teresa liet zich trakteren op frijoles en Coca-Cola, door een muchacho die ook uit het oosten kwam maar vast en zeker volgende week of de week daarop naar Californië vertrok. Pas toen het weer donker was, maar nog voor het begon te regenen, liep ze terug naar het hotel.

De man uit Quito stond midden in de hal, met zijn rug naar de straat en zijn gezicht naar Santiago achter de balie. Hij stond iets door zijn knieën gezakt en hield zijn handen alsof hij stond te pissen, maar hij bewoog. Hij schudde zijn heupen naar voren en terug.
'Antonieta, man, die is goed,' zei hij. 'Vooral van achteren.'
Santiago lachte en de man uit Quito grijnsde en Teresa liep door de hal naar de trap.
Boven hoefde ze niet lang op Santiago te wachten.
'Don Berto zegt dat je moet betalen,' zei hij. 'Schoonmaken hebben we niet nodig.'
Hij bleef in de deuropening staan. Teresa stond ook op.
'O,' zei ze.
'Maar ik weet wel wat anders,' zei Santiago.
'Wat dan?' vroeg Teresa.
'Kan ik niet zeggen. Je moet me vertrouwen.'
'Dat is goed,' zei Teresa.
'En mijn vriendin zijn,' zei Santiago.
Hij stapte van de drempel naar Teresa. Teresa draaide zich om en keek naar de muur. Santiago drukte met zijn onderbuik tegen haar billen en met zijn handen tegen haar buik.
'Niet nu,' zei Teresa. 'Morgen.'

'Maar laat hem toch, wat kan jou 't schelen?' zei Antonieta 's morgens.
Ze zat op de trap, tussen de benen van Teresa. Teresa zat een tree hoger en pikte de luizen uit Antonieta's haar.
'Hij is vies,' zei Teresa. 'Hij stinkt.'
Antonieta lachte.
'Dan draai je je om,' zei ze, 'dan zie je hem niet en dan ruik je hem niet.'

Die avond pakte Santiago van onder de balie het schrift waarin Don Berto boek hield. Achter het nummer van Teresa's kamer schreef hij: 'betaald.' Hij had al veel gedronken in zijn leven, Santiago, en erg slim was hij niet. Don Berto was heel precies, een echte zakenman. Hij spaarde de kartonnetjes van het w.c. papier en van elke nieuwe rol maakte hij drie kleintjes. Daar was hij 's ochtends druk mee, tussen Antonieta en siesta. Maar Don Berto woonde niet in het hotel; hij kwam pas 's morgens terug. Santiago sloot af en klom naar Teresa.
Haar deur was op slot.
'Ik voel me niet goed,' zei ze. 'En ik ben ook moe.'
Santiago liep terug naar de hal en pakte de loper die naast het schrift van Don Berto lag. Maar Teresa was wel slim. Ze had haar sleutel aan de binnenkant in de deur gelaten en een kwartslag gedraaid.
'Als je me niet binnenlaat zeg ik tegen Don Berto at je geen geld hebt en ook niets krijgt en dan gaat hij naar de politie,' zei Santiago.
Teresa antwoordde niet en besloot morgen maar naar Gotera terug te gaan.

Santiago vloekte wel, maar hij was geen doorzetter. Bovendien werd er gebeld. Voor de deur stonden drie korte, bonkige mannen. Ze hadden alle drie een snor en een grote polstas die ze tegen hun zij geklemd hielden. 'Policía nacional,' zeiden ze, maar dat wist santiago zo ook wel. Ze kwamen wel vaker, vanwege de oorlog. Ze waren op jacht naar subversieven en in hun polstassen zaten revolvers. Een bleef in de hal en ging op jacht in Don Berto's schrift; de andere twee gingen naar boven. Antonieta's papieren waren in orde, want Don Berto was erg precies, maar de man uit Quito en Teresa moesten mee naar beneden.
'Ik ben op weg naar Mexico,' zei de man uit Quito, 'voor zaken, maar ik moet op mijn vrouw wachten en ik het een permiso van het directoraat voor migratie.'
'En jij?' vroeg een van de politiemannen aan Teresa. 'Waar kom jij vandaan?'
'Uit het oosten, Gotera,' zei Teresa.
'Vluchteling?'
Teresa aarzelde en keek toen Santiago recht aan.
'Ze komt hier werken,' zei Santiago. 'schoonmaken, en wassen.'
'Waar is je permiso dan?'
'Die heeft Don Berto, de eigenaar van het hotel,' zei Teresa. 'Ik zal hem morgen vragen.'
De politiemannen twijfelden. Teresa was nog jong, en aantrekkelijk, maar je wist nooit van tevoren hoe die subversieven eruit zagen. Dat maakte de oorlog zo ingewikkeld. Uiteindelijk besloten ze om maar ergens anders op jacht te gaan. Santiago deed de voordeur op slot.
'Zo,' zei hij en hij klemde zijn tong om zijn bovenlip.
Teresa draaide zich om en liep naar de trap, maar de man uit Quito zat wijdbeens midden op de derde tree en telde met zijn vuist zijn kloten.
'Eerlijk is eerlijk,' zei hij en hij grijnsde.
Santiago knoopte en ritste en trok haar jeans naar beneden en hij pakte met twee handen haar knie en lichtte een voet uit de pijp en duwde haar naar de bank en ze struikelde bijna over de broek om haar enkel en ze ging op de bank zitten maar Santiago duwde haar achterover en ze was niet bang, het was haar wel eerder overkomen, thuis in Gotera, maar ze had er een hekel aan en Santiago stonk zo en haar linkerbeen zat klem tegen de rugleuning en Santiago vloekte want zijn linkerbeen gleed van de bank op de stenen vloer en Teresa zei: 'Wacht even,' en duwde hem van zich af en draaide zich op haar buik en een kwartslag en liet haar knieën op de vloer zakken, die koud was, en Santiago neukte haar als een hond.
'Olé!' zei de man uit Quito.

Mijn verhaal

Thu, 26 Nov 2020 11:41:18 GMT

In het najaar van 1980 reisde ik met de trein via Osnabrück en Hannover naar Oost-Berlijn. Ik was toen zesentwintig. Onderweg las ik 'The Berlin Stories' van de Engelse schrijver Christopher Isherwood, die precies vijftig jaar eerder, toen hij zesentwintig was, over dezelfde rails reed.

Ik wist toen niets over Isherwood en had zelfs de losjes op zijn verhalen geïnspireerde film 'Cabaret' gemist. Ik had het boek op het station in Utrecht cadeau gekregen van een vriend en las, toen ik bij Oldenzaal de grens over ging, hoe Isherwoods alter ego bij Oldenzaal de grens passeerde op weg naar een grote, gevaarlijke stad en romantische avonturen.
Ik ging naar Berlijn om historisch onderzoek te doen in een Oost-Duits archief. Ik woonde ook een half jaar in het communistische deel van de stad, dat toen nog veel meer dan de westkant leek op Isherwoods Berlijn uit de jaren dertig. Reizend in de rammelende S-Bahn en wandelend door vervallen wijken als Prenzlauer Berg, kostte het maar weinig moeite om me de moderne equivalenten van Isherwoods hospita juffrouw Schroeder voor te stellen, of de charmante oplichter meneer Norris, en de mislukte femme fatale Sally Bowles. Doordat Isherwood me zo onnadrukkelijk, zonder dat ik zelf merkte, had meegesleept in zijn groteske wereld, leek het mij heel natuurlijk dat ik soortgelijke figuren zou ontmoeten. En er over zou kunnen schrijven. Dat was wel de belangrijkste openbaring: dat je met humor en empathie kunt schrijven over onbelangrijke mensen, een vreemdeling die je in de trein tegenkomt (meneer Norris), je huisbaas (juffrouw Schroeder), een toevallige kennis (Sally.) In de grote geschiedenis (destijds mijn vak) spelen ze geen rol, maar als je goed over ze schrijft, zoals Isherwood, leven ze veel langer dan het gemiddelde proefschrift.
Ik sta diep bij Isherwood in het krijt. Mijn allereerste korte verhaal 'Het huis bij de Kollwitzplatz' (Maatstaf, 1982) en mijn eerste roman 'Käte Jahn' (1991) zijn direct op zijn werk geïnspireerd en spelen zich af in de démi-monde van het communisme. Als ik iets over Isherwoods leven had geweten, bij voorbeeld de toen al verschenen autobiografie 'Christopher and his kind' had gelezen, was het vermoedelijk allemaal heel anders gelopen.
Ik geloofde Isherwood letterlijk toen hij schreef: 'I am a camera with its shutter open, quite passive.' Ik werd spontaan verliefd op het idee van de vreemdeling, de afstandelijke waarnemer die alleen maar betrokken raakt, tegen zijn zin, als het noodlot toeslaat. Isherwood werd spontaan verliefd op jongens. In de autobiografie schrijft hij: 'Berlin meant boys.' Hij leidde een zeer actief sex- en liefdesleven, soms samen met zijn vriend de dichter Wystan Auden, maar kon daar in de jaren dertig niet eerlijk, of misschien moet ik zeggen, niet letterlijk over schrijven. Dus hij verzon een heel merkwaardig alter ego, een bijna abstracte, aseksuele figuur, zo passief dat hij eigenlijk alleen maar bestaat uit de geestige dingen die hij in conversatie zegt. In 'On Ruegen Island', over een strandvakantie met zijn zeer jonge vriendje Otto, splitst hij zich zelfs in tweeën, waardoor het verhaal voor mij volstrekt onbegrijpelijk werd.
Heb ik 'The Berlin Stories' destijds verkeerd begrepen? Zonder enige twijfel. Het lijkt mij een perfect voorbeeld van 'misreading', een term die de Amerikaanse criticus Harold Bloom gebruikt om het mechaniek van een literaire traditie te analyseren. Alle schrijvers beginnen met het imiteren van voorgangers, maar ze lezen die voorgangers zonder dat ze het zelf beseffen op een persoonlijke, 'verkeerde' manier. Alleen door 'misreading' kunnen ze, als ze goed zijn, de invloed van die voorgangers ontstijgen.
Dit lijkt een pleidooi tegen het lezen (en schrijven) van biografieën, maar zo is het niet bedoeld. Dat ik destijds, op een belangrijk moment in mijn leven, onschuldig met Isherwood in de trein zat, was een stom en gelukkig toeval. Sindsdien heb ik alles wat los en vast zit van en over Isherwood gelezen en er veel van opgestoken. Met name instructief is zijn levenslange worsteling met 'ik'. Het is een cliché dat alle literatuur autobiografisch is, maar voor Isherwood is het driedubbel waar. Hij schreef zijn eerste autobiografie al toen hij pas vierendertig was (Lions and shadows, 1938), en gebruikte hetzelfde materiaal in de openhartiger roman 'Down there on a visit' (1962). Zijn andere romans (Prater Violet, 1945, en A Single Man, 1964) zijn ook nauw verholen hoofdstukken uit zijn eigen leven. Hij hield bijna zestig jaar lang een zeer gedetailleerd dagboek bij, en deed op het eind de autobiografie nog een keer op grote schaal over (Christopher and his kind, 1977). In een bijna wanhopige poging om al die verschillende versies van zijn leven uit elkaar te houden, schreef in het laatste boek over zichzelf in de derde persoon. Het al eerder genoemde citaat is voluit: 'For Christopher, Berlin meant boys'.
Ik schrijf nu al jaren uitsluitend fictie en weet dat je onherroepelijk in de knoop komt als je verteller geen fictief karakter is. Hierin ligt volgens mij de verklaring waarom 'The Berlin Stories' Isherwoods beste en meest gelezen boek is. Door de restricties van de tijd kon hij niet over zijn eigen ervaring schrijven en moest een verteller verzinnen. Deze figuur, de geheimzinnige, passieve waarnemer die niets over zichzelf loslaat, maar aan wiens hand je niettemin gretig meegaat naar de zelfkant van Berlijn, is Isherwoods meest originele en intrigerende creatie.

Jay Gatsby’s benzinetank

Thu, 26 Nov 2020 11:32:45 GMT

I n Washington ging ik elke drieduizend mijl met mijn auto naar de Ford garage in Rockville, een grote, kleurloze voorstad. De servicebeurt (olie verversen, nieuwe filters, wielen verwisselen indien nodig) duurde ongeveer een uur. Er was een wachtkamer met een koffieautomaat, een televisie en oude jaargangen van National Geographic Magazine, maar ik ging altijd naar buiten en liep langs de showroom met nieuwe Mustangs en Thunderbirds en de parkeerplaats met occasions, langs een elektronica discount en een meubelpaleis. Mijn bestemming was het kerkhof van St. Mary’s Catholic Church. Daar ligt, ingeklemd tussen de zes rijbanen van Rockville Pike, de vier rijbanen van Veers Mill Road en het dubbelspoor van de metro, F. Scott Fitzgerald begraven.

Fitzgerald woonde in Hollywood toen hij in 1940 overleed, maar zijn vrouw Zelda werd verpleegd in een psychiatrisch ziekenhuis bij Rockville, hun dochter Scottie was er op kostschool en hij had ook nog andere familie in Maryland. Zelf had hij geen thuishaven. Hij was er financieel slecht aan toe. Zijn boeken werden niet meer verkocht. Hij leefde van het herschrijven van filmscenario’s en woonde met een vriendin in een huurflat. Zo kwam hij uiteindelijk in Rockville terecht.
St. Mary’s was geen levendig kerkhof. De meeste graven zijn stokoud en ik kwam er nooit iemand tegen. Toch was ik niet de enige die af en toe langskwam. Op Fitzgeralds graf lag bijna altijd een verwelkt en verregend bosje bloemen. Op de grafsteen staat:

And so we beat on, boats against the current, borne back ceaselessly into the past.

Het is de laatste zin van Fitzgerarlds roman ‘The Great Gatsby’, die in 1925 verscheen. Het heeft met het verhaal niets te maken. Jay Gatsby probeert zijn jeugdliefde Daisy terug te winnen en zou niets liever doen dan teruggaan naar het verleden, maar in plaats daarvan wordt hij doodgeschoten als gevolg van een raar misverstand, waarover later meer.
Het idee dat de tijd niet van het verleden naar de toekomst stroomt, maar de andere kant op, had Fitzgerarld van de Franse filosoof Henri Bergson, die in de jaren twintig in de mode was en de Nobelprijs voor de literatuur kreeg. Fitzgerald had de bombastische slotzin kunnen weglaten zonder schade te doen aan zijn boek, maar dat Bergsons theorie hem fascineerde is goed te begrijpen. Hij schreef romans. Het ging hem om het verband tussen de drijfveren en het lot van zijn personages. Het zou kunnen zijn dat de mensheid als geheel op weg is van een oertijd naar een soort toekomst. De ervaring van ieder afzonderlijk mens is heel anders: naarmate je ouder wordt is er steeds minder toekomst en meer verleden. Je spoelt langzaam maar zeker terug, om Bergsons beeldspraak aan te houden.
Jay Gatsby spoelt ook letterlijk terug. Hij wordt doodgeschoten in zijn zwembad. Gatsby is nouveau riche en zijn plan om met zijn grote landhuis en buitensporige feesten indruk te maken op Daisy is tot mislukken gedoemd. Om Gatsby zijn bekomst te geven, moet Fitzgerald een ingewikkeld kunstgreep uithalen.
Gatsby houdt nog steeds van Daisy. Daisy is intussen al jaren getrouwd met de steenrijke Tom. Tom heeft een verhouding met Myrtle, de vrouw van garagehouder Wilson, die elke drieduizend mijl Toms olie ververst. Ze wonen op Long Island. Gatsby heeft zijn landhuis speciaal gekocht om bij Daisy in de buurt te kunnen zijn. Op een middag maken Gatsby, Tom, Daisy en twee vrienden, Jordan en Nick (de verteller van de roman) een uitstapje naar New York. Ze gaan met twee auto’s, de gele van Gatsby en de blauwe van Tom. Tom zegt in een opwelling tegen Gatsby: ik rij jouw auto wel. Gatsby zegt: ik geloof niet dat ik genoeg benzine heb. Geeft niet, zegt Tom, en hij tankt onderweg bij de garage van Wilson. Myrtle ziet de auto (de gele!) vanuit een bovenraam. In New York wordt veel gedronken en ruzie gemaakt. Daisy zegt dat ze niet meer van Tom houdt en rijdt met Gatsby terug naar Long Island, in Gatsby’s gele auto. Intussen vermoedt garagehouder Wilson dat zijn vrouw Myrtle hem ontrouw is, maar hij weet niet met wie. Ze maken ruzie en Myrtle vlucht naar buiten. Het is nu avond. De gele auto van Gatsby komt voorbij. Myrtle denkt dat het Tom is en rent de straat op. De bestuurder van de gele auto herkent haar niet. Hij probeert haar te ontwijken, maar dat lukt niet doordat er een tegenligger aankomt. De gele auto knalt tegen Myrtle op en rijdt met volle vaart door.
Myrtle is op slag dood. Nick vraagt later boos aan Gatsby waarom hij is doorgereden. Gatsby zegt dat Daisy achter het stuur zat. Hij wil haar nu beschermen. Tom vertelt garagehouder Wilson dat Gatsby de eigenaar van de gele auto is. Wilson schiet eerst Gatsby dood, en daarna zichzelf. Daisy komt niet naar de begrafenis. Ze heeft het weer goedgemaakt met Tom.
Gatsby moet dood omdat Fitzgerald een tragische kijk op het leven heeft. Zijn literaire voorbeeld was Joseph Conrad. De echte boosdoeners (Daisy die Myrtle doodri jdt en Tom die Wilson op het spoor van Gatsby zet) gaan vrijuit. Gatsby betaalt duur, niet voor een misdaad, maar voor zijn illusies.
De kunstgreep zit hem in het gedoe met de twee auto’s en vooral in Gatsby’s bijna lege benzinetank. Het springt in het oog doordat alledaagse dingen zoals benzine tanken nergens anders in de roman een rol spelen of zelfs maar genoemd worden. Je voelt Fitzgerald denken: ik heb een prachtig, geheimzinnig personage, een jonge man die zonder geld, opleiding of connecties begon en met titanische inspanning van zichzelf iets anders wil maken, iets groots, uit liefde, en daar bijna in slaagt. Hoe draai ik daar een punt aan? Hij moet dood, maar hoe? Zelfmoord is geen optie. Gatsby is juist gedefinieerd door ongebreidelde hoop, hoe dwaas ook. Een gewoon ongeluk heeft geen betekenis. De dood moet verband houden met de andere personages en het thema van liefde en bedrog. Tom is te blasé en Daisy te verwend en oppervlakkig voor een passiemoord. Nick en Jordan zijn buitenstaanders. Alleen de garagehouder Wilson komt in aanmerking. Hoe knoop ik dat aan elkaar? Bij de benzinepomp!
Dit is echt een kunststuk. Hoewel je, als je langzaam leest, duidelijk kunt zien dat je gemanipuleerd wordt, heb je toch het gevoel van onvermijdelijkheid waarmee je na het lezen van een echte tragedie zo hulpeloos blijft zitten.
Fitzgerald was vierenveertig toen hij overleed. Hoewel hij nooit in levenden lijve in Rockville heeft gewoond, is hij toch een soort ereburger. De enige culturele instelling in de voorstad, een bioscoop, is naar hem genoemd.